نمایشگر دسته ای مطالب

بازگشت به صفحه کامل

تاریخچه علم سنجی

سابقه این علم به دهه هفتاد میلادی برمی گردد. نقطه شروع و شکل گیری این علم در روسیه شوروی بود. زمانی که برای اولین بار دوبوروف و کارنوا واژه علم سنجی را به کار بردند. آنها علم سنجی را به عنوان اندازه گیری فرایند انفورماتیک تعریف کردند. اولین تجزیه و تحلیل آماری نوشته های علمی را به کول(Cole)، ایلز(Ealse)  و هولم(Hulme) نسبت می دهند که برای اولین بار از مقالات علمی منتشر شده به عنوان ملاکی برای مقایسه تولید علمی کشورهای مختلف استفاده کردند. در همان زمان افرادی نظیر لوتکا(Lotka)،‌ برادفورد(Bradford)، زیف(Zipf) به منظور بررسی توزیع انتشارات برحسب مولفین و نشریات،‌مدل های نظری وی‍ژه ایی ارائه دادند. با وجود فعالیت های بسیار در حوزه این علم، تا سال 1969 میلادی حیطه ،‌ اهداف و تکنیک های علم سنجی هنوز مشخص نشده بود. در همان زمان بود که نالیموف(Nalimov)،‌ مولچنکو (Mulchenko) رشته های فرعی علم سنجی و دامنه کار آن را تعیین کردند. انتشار مجله بین المللی علم سنجی در سال 1978 میلادی به وسیله تیبور براون هم گام مهمی در جهت شناخت و توسعه جهانی این علم بود. این مجله توسط انتشاراتElsevier در آمستردام منتشر گردید و آکادمی علوم مجارستان در بوداپست (که فعال ترین انجمن علمی در این حوزه به شمار می رفت) مرتبأ مقالاتی در زمینه علم سنجی در آن به چاپ می رساند. این مقالات به همراه مطالبی که نالیموف منتشر می نمود، به پرورش و شکل گیری این علم نوپا کمک فراوانی کرد.

"تولید علم" نخستین بار در ایران در سال 1365 در دانشگاه تهران مطرح شد. در سال 73-1372 این مسأله به صورت جدی‌تری مورد بحث قرار گرفت. پیشنهاد تأسیس دفتری اختصاصی در وزارت فرهنگ و آموزش عالی جهت پرداختن به مسائل علم‌سنجی بارها مطرح شد اما متأسفانه گام‌های مؤثری در این زمینه برداشته نشد. دانشگاه تهران بود برای اولین بار اعلام کرد؛ به نویسندگانی که مقالات آنها در مجلات بین‌المللی چاپ شود، جوایز قابل توجهی اهدا خواهد کرد. در سال 1379 بحث تولید علم در معاونت پژوهشی وزارت علوم تحقیقات و فناوری، با تأسیس گروه علم‌سنجی در «مرکز تحقیقات سیاست‌ علمی کشور» به شکل سازمان یافته‌تری دنبال شد. به مقالات معتبر بین‌المللی مبالغ مالی قابل توجهی تعلق گرفت و برخی دانشگاه‌ها داشتن مقالۀ معتبر بین‌المللی را پیش‌شرط ارتقای شغلی اعضای هیأت علمی مطرح کردند.